Wpłacanie nawet niewielkiej kwoty na poczet długu jest przeważnie zasadnie interpretowane jako oznaka, że dłużnik potwierdza fakt istnienia całego długu i jednocześnie daje wierzycielowi do zrozumienia, że zamierza uregulować w czasie późniejszym również resztę zadłużenia. W prawie cywilnym takie działanie prowadzi do skutku nazywanego przerwaniem biegu przedawnienia. Faktycznie kwestia ta nie jest tak oczywista i nie każda wpłata niesie za sobą tak znamienne konsekwencje prawne.
Częściowa spłata zadłużenia może, ale nie musi skutkować przerwaniem biegu przedawnienia roszczenia. W niektórych sytuacjach analiza okoliczności towarzyszących takiej wpłacie na rzecz wierzyciela pozwala na skuteczną obronę przed dochodzonym w sądzie roszczeniem. Ocena tych okoliczności musi następować powściągliwie. Wykluczone jest zarazem stosowanie w tym zakresie jakiegokolwiek automatyzmu. Tak właśnie byłoby, gdyby traktować w każdym wypadku dokonaną przez dłużnika płatność, jako zdarzenie przerywające bieg przedawnienia.
Warto w tym miejscu podać przykład relacji biznesowych, w ramach których kontrahenci współpracują między sobą przez dłuższy czas. Jeśli przedsiębiorca posiadający kilka różnych długów wobec tego samego wierzyciela dokona wpłaty niewielkiej kwoty bez wskazania na poczet, której konkretnie faktury zarachowuje płatność, to nie można automatycznie przyjąć, że uznał on istnienie konkretnych zobowiązań i tym samym przerwał bieg ich przedawnienia. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego (wydanym pod sygnaturą I CKN 11/01), w takim przypadku nie jest możliwe precyzyjne określenie, które roszczenie dłużnik uznaje za istniejące. W efekcie taka nieprecyzyjna wpłata może nie doprowadzić do przerwania biegu przedawnienia.
Innym przykładem są nieregularne wpłaty niewielkich kwot, np. w przypadku kredytów bądź pożyczek. Okazuje się, że jeśli kwoty te są znacznie niższe niż ustalone w umowie, bank nie zawsze może czuć się „bezpieczny” w kontekście przedawnienia. MOże się bowiem okazać, że dłużnik banku skutecznie przekona sąd, że roszczenie uległo przedawnieniu. Sąd Apelacyjny w Krakowie (sygn. akt I ACa 1453/17) wskazał, że nieregularne wpłaty w niskiej wysokości nie stanowią automatycznie uznania całego długu. Sąd podkreślił, że nie wolno stosować tutaj automatyzmu. Zachowanie dłużnika musi być oceniane bardzo ostrożnie – jeśli wpłaty nie dają wierzycielowi realnej podstawy do przyjęcia, że reszta długu zostanie spłacona, bieg przedawnienia może zostać uznany za nieprzerwany.
Kiedy działania dłużnika jednoznacznie przerywa przedawnienie?
Istnieją oczywiste sytuacje (i to one przeważają), w których dłużnik swoimi działaniami przerywa przedawnienie. Skutek taki nastąpi, jeśli dłużnik dokonuje częściowej spłaty w takich okolicznościach, że nie można mieć wątpliwości co do tego, że uznaje on swój konkretny dług także w pozostałym zakresie, a tym samym, że nie kwestionuje go w niespłaconej dotąd części.
Ponadto do uznania długu i przerwania przedawnienia może dojść także w wyniku innych działań dłużnika (np. prośba o odroczenie terminu płatności (prolongatę), deklaracja gotowość do dobrowolnej spłaty, itp.).
Czy trzeba mieć świadomość skutków prawnych?
Jak stwierdził Sąd Apelacyjny w Katowicach (w sprawie o sygnaturze V AGa 506/18), dłużnik nie musi nawet wiedzieć, że jego zachowanie spowoduje przerwanie przedawnienia. Skutek ten następuje niezależnie od jego woli. Wystarczy, że poprzez swoje zachowanie (np. wpłatę lub kontakt z prośbą o raty) da wierzycielowi uzasadnione podstawy do sądzenia, że poczuwa się do spłaty zadłużenia.
Zastrzeżenie: Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Przedstawione treści nie stanowią porady prawnej, a każda sprawa związana z przedawnieniem roszczeń ma swój indywidualny charakter i wymaga szczegółowej analizy dokumentacji oraz okoliczności faktycznych.
Potrzebujesz wsparcia w analizie Twojej sytuacji prawnej?
Kwestie przedawnienia długu bywają skomplikowane, zwłaszcza gdy w grę wchodzą złożone relacje handlowe. Samodzielna ocena, czy dług nadal jest wymagalny, bywa trudna i ryzykowna. Jeśli szukają Państwo profesjonalnej pomocy w weryfikacji zadłużenia lub obrony przed przedawnionymi roszczeniami, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią w celu umówienia konsultacji. Chętnie przeanalizujemy dokumenty i pomożemy ustalić najbezpieczniejszą strategię działania.
